“Được học” – Khi nghịch cảnh là môi trường dưỡng dục

“Tựa gốc: Educated

Tác giả: Tara Westover

Trong xã hội ngày nay, người ta nhắc nhiều đến việc cha mẹ tạo môi trường lành mạnh để đảm bảo cho sự hạnh phúc và là nền tảng cho thành công của trẻ sau này. Cuốn “Được học”, ngược lại, như một nét vẽ lệch. Mặc dù là hồi ký, nhưng “Được học” không giống một cuốn hồi ký, lại có phần hao hao tiểu thuyết không có thật trên đời. Cuốn sách giới thiệu cuộc sống của một gia đình kỳ lạ và hành trình kiếm tìm tri thức của một người con gái giữa muôn vàn khó khăn và nghịch cảnh.

 

Tara Westover lớn lên với một tuổi thơ đặc biệt. Cô bé luôn sẵn sàng tâm thế cho ngày tận thế, mỗi ngày, ngắm mặt trời dần buông và ngắm mặt trăng nhỏ giọt. Mùa hè đóng chai những trái đào và mùa đông xoay vần các thiết bị thông báo khẩn cấp. Hi vọng rằng khi thế giới loài người sụp đổ thì gia đình cô bé vẫn tiếp tục sống, không hề chịu ảnh hưởng… 

Cuộc đời Tara có một khởi đầu “quanh chiếc ao làng” và thiếu thốn “tri thức phổ cập”. Cô bé không đến trường. Không phải vì vấn đề tài chính, mà là vì suy nghĩ đi ngược với xu thế chung của gia đình. Cha của Tara có lối suy nghĩ tương đối cực đoan. Ông quyết liệt bài bác trường công cũng như bất cứ khía cạnh văn minh nào “phản tự nhiên”. Cô bé cũng không hề được giáo dục tại nhà như cách mà nhiều cha mẹ Việt Nam ngày nay đang cân nhắc “homeschooling”. Giống như 3 anh chị em khác trong gia đình 7 người con, Tara không có giấy khai sinh. Không có tên trong bản đồ dân số nước Mỹ, Tara tồn tại theo “luật” của bố: cô được định nghĩa qua những công việc nhằm sửa soạn cho ngày tận thế, những lao động khổ ải ở bãi phế liệu, và trên hết là nề nếp khắc kỷ tuyệt đối thể hiện lòng sùng kính Chúa từ người cha…

 

Sách có ba phần truyện. Phần đầu kể về thời thơ ấu của Tara với quan niệm bài bác hệ thống chính trị và vận hành của xã hội Mỹ đương đại của người cha và những tổn thương mà các thành viên gia đình Westover gặp phải do từ chối chữa trị theo cách thông thường. Phần 2 là con đường Tara tiến vào đại học (Brigham Young University) và những cú sốc văn hóa cũng như những kiến thức lần đầu được biết đến chẳng giống những gì cô từng được kể. Phần cuối kể về nỗ lực đặt chân đến Cambridge để theo đuổi nghiệp nghiên cứu tiến sĩ và cuộc sống hiện tại. Dõi theo từng chương truyện, người đọc có lẽ sẽ trải qua nhiều cung bậc cảm xúc, day dứt, ám ảnh, xót xa và sau cùng là đồng cảm và nể phục nghị lực của cô gái trẻ. 

 

Vượt qua tất cả khó khăn từ cuộc sống, năm 17 tuổi, Tara tìm con đường vào cánh cửa đại học. Giai đoạn đầu chật vật, nhưng thành công không từ chối người kiên trì. Chứng kiến con đường chông gai này, có người cho đó là một kỳ tích, có người lại gọi là “sự phản bội” – phản bội gia đình khi Tara chấp nhận dứt tình ruột thịt với hầu hết người thân để theo đuổi con đường cá nhân. Cuốn hồi ký kết thúc với câu “I call it an education” (tạm dịch “Tôi gọi đó là hành trình được học”). 

 

Từ một góc nhìn khác, tôi khiêm tốn gọi hành trình từ năm 17 tuổi của Tara là một sự hi sinh. Nếu như cô gái tiếp tục cuộc sống như gia đình mong muốn, cuộc đời hẳn sẽ giản đơn hơn nhiều. Dù vẫn có những khó khăn và thử thách, nhưng đó là sự vất vả quen thuộc và có thể chấp nhận được trong một chừng mực nào đó. Khi quyết tâm bước ra khỏi “vùng an toàn”, mọi điều xảy đến trong tương lai là bất định và trải nghiệm nào cũng là mới mẻ. Có lẽ chính thời thơ ấu không bằng phẳng đã hun đúc nên một tính cách kiên cường, chấp nhận thử thách và một tư duy cầu tiến. Bên cạnh đó, yêu thương gia đình không có nghĩa là bên nhau mọi lúc mọi nơi. Đôi khi, đó là sự đánh đổi mà người ra đi phải chịu đựng để kiếm tìm một tương lai hạnh phúc và sung túc hơn cho cả gia đình. Với trường hợp của Tara, chi tiết cô gái dứt tình ruột thịt với nhiều người thân gia đình và cái nghi ngờ “phản bội” vẫn luôn nghẹn lại trong tôi một cách khó chịu dù trang truyện đã khép lại. Mặc dù hiểu rằng chúng ta không thể áp đặt cách suy nghĩ lên nhau và mỗi người là một cá thể độc lập làm nên một thế giới đa dạng và sống động, tôi vẫn luôn hi vọng mỗi người có một cái nhìn cảm thông cho nhau. Hãy phán xét để cùng tiến bộ và yêu thương nhiều hơn để những cuộc đời bất hạnh tìm được bến bờ hạnh phúc.

 

Suy nghĩ sâu thêm một chút, có thể người đọc sẽ băn khoăn, vậy thì con đường Tara Westover đã và đang đi qua có thể gọi là một sự thành công? Liệu rằng nếu không sống trong một môi trường hà khắc như vậy, Tara Westover có gặt hái được những gì đang có hiện nay? Và vậy thì, dưới góc nhìn của những nhà làm giáo dục, một môi trường như thế nào là tiền đề tốt cho sự phát triển của một con người? Tôi hi vọng có một cuộc thảo luận sôi nổi về những băn khoăn này, trước hết xin mời bạn đọc cùng đọc và thưởng thức tác phẩm “Được học” của Tara Westover.

Diệu Nguyễn giới thiệu

Bài đăng trên Dạy&Học số 14, tháng 8, 2019

Bài viết liên quan

error: Content is protected !!

Giáo dục là chìa khóa để thành công trong cuộc sống, và giáo viên là người tạo ra tác động lâu dài trong cuộc sống của học sinh.

Đăng ký nhận tư vấn