Giáo dục mầm non (với tác động) suốt đời: Nuôi dưỡng sự sáng tạo thông qua Dự án, Đam mê, Bạn bè, và Vui chơi)

Tựa sách: Lifelong Kindergarten: Cultivating Creativity through Projects, Passion, Peers, and Play (tạm dịch: Giáo dục mầm non (với tác động) suốt đời: Nuôi dưỡng sự sáng tạo thông qua Dự án, Đam mê, Bạn bè, và Vui chơi)

Tác giả: Mitchel Resnick

 

Học tập sáng tạo vận động theo hình vòng xoáy

Sáng tạo hẳn vẫn luôn là một năng lực “đặc biệt” nào đó mà chúng ta trầm trồ, sung sướng, thỏa mãn và mong muốn sở hữu. Nhưng không cầu kỳ đến mức phải tạo ra một tác phẩm nghệ thuật, hay chế ra công cụ nào đó thật cao siêu, sáng tạo cũng tồn tại dưới những hình thức giản đơn đến bất ngờ. Và ai ai cũng sẵn trong mình sức sáng tạo vô hạn. Vấn đề chỉ là nó có được khai phá và nuôi dưỡng hay không…

Hình 1: Chu trình học tập sáng tạo ở trường mầm non

 

Resnick lý luận rằng chu trình học sáng tạo của trẻ em ở lứa tuổi mầm non vận động theo hình vòng xoáy. Khi chơi xếp hình, xây lâu đài, hay kể chuyện, mỗi em bé đều đang rèn tư duy sáng tạo, bên cạnh việc mơ hồ xây dựng cho bản thân những hiểu biết về cấu trúc, về tính thăng bằng hay cốt truyện và các tuyến nhân vật. Đứa trẻ học tập sáng tạo theo suy nghĩ của Resnick dược mô tả như thế này: 

 

Thông thường, chu trình học tập sáng tạo bắt đầu từ trí tưởng tượng (imagine). Nhưng tưởng tượng thôi thì chưa đủ, trẻ em có khi nào chúng để yên, mà hẳn sẽ mày mò, chế tạo và phải làm ra cái gì đó (create), có thể là một lâu đài, một tòa tháp, một câu chuyện, vân vân mây mây. Quan sát hồi lâu có thể chúng ta sốt ruột: “Ôi sao chơi lâu thế!” (play). Ấy là trạng thái khi chúng tiếp tục mày mò, phá đi lắp lại và sửa sửa chữa chữa. Rồi sẽ có lúc ta bắt gặp khoảnh khắc chúng chạy ra với bạn, 2~3 đứa xúm vào một chỗ cười như nắc nẻ và chia sẻ cho nhau cái gì không biết (share). Bỗng nhiên tòa tháp nghiêng và đổ ầm. Dù có buồn bực, khó chịu, chực òa khóc, thì lúc này cô giáo tiến đến, cho chúng xem một bức tranh tòa thành vững chãi. Chúng sẽ ngắm nghía, và phản tư lại với sản phẩm của mình nhỉ (reflect). Thế rồi hành trình học tập sáng tạo tiếp tục với tưởng tượng (imagine).

 

Vòng xoáy học tập sáng tạo không tự nhiên diễn ra. Trải nghiệm học tập của mỗi đứa trẻ được đặt trong một môi trường sắp xếp có chủ đích, từ không gian, đồ vật, thiên nhiên cho tới con người. Nếu giữ được bản chất vốn có (vui chơi và không áp lực), trường mầm non vẫn luôn là khoảng thời gian đáng nhớ trước khi bước chân vào lớp Một. 

 

Sáng tạo theo cách của giáo dục mầm non

 

Năm 2007, Ken Robinson chứng minh trên sân khấu TED rằng Sáng tạo quan trọng không kém khả năng biết đọc biết viết và dường như Các trường học đang dần giết chết sức sáng tạo vốn tiềm tàng trong mỗi đứa trẻ. Đến nay, bài diễn thuyết Do schools kill creativity? của ông vẫn còn nguyên vẹn giá trị, thu hút số lượt xem kỷ lục trong 35 năm lịch sử TED Talks. 10 năm sau, năm 2017, ông chắp bút cho lời mở đầu cuốn Lifelong Kindergarten: Cultivating Creativity through Projects, Passion, Peers, and Play. Cùng với tác giả Mitchel Resnick, ông ủng hộ toàn hệ thống giáo dục đi theo triết lý nền tảng của giáo dục mầm non thuở ban sơ, để óc sáng tạo trong mỗi người được đâm chồi nảy lộc.

 

Kindergarten vốn dĩ là một từ tiếng Đức có nghĩa khu vườn của trẻ. Nước Đức là cái nôi của giáo dục mầm non. Năm 1873, nhà giáo dục Friedrich Fröbel mở trường “kindergarten” đầu tiên trên thế giới, tạo không gian hoạt động và vui chơi cho trẻ em bởi vì ông tin rằng trẻ em nên được chăm bẵm như cây trong vườn. Theo dòng lịch sử phát triển của giáo dục mầm non, Resnick tổng kết đặc trưng của giai đoạn này bằng bốn chữ P:

Ông cho rằng học tập thông qua làm dự án (projects), kết hợp với đam mê (passion) và hứng thú (play/playfulness) cùng sự kết nối với những người trong cùng cộng đồng (peers) sẽ là trải nghiệm (nhiều khi là thử thách) sáng tạo tuyệt vời. Học tập sẽ trở nên có ý nghĩa, sẽ vừa làm giàu hiểu biết, lại trau dồi kỹ năng, và phát triển tính cách. 

 

Như một cuốn hồi ký

 

Những thông điệp giản dị mộc mạc từ trang sách hẳn sẽ đồng điệu với nhân sinh quan của nhiều người. Nhưng có lẽ, với một vài người, những điều tâm đắc nhất không nằm trong bất kỳ câu chữ nào phía trên. Mà chúng ẩn hiện trong mỗi câu chuyện Resnick kể và trở nên rõ ràng sau khi người đọc chiêm nghiệm và đối chiếu với những hiểu biết của bản thân. 

 

Trong cuốn sách 6 chương, Resnick luôn bắt đầu chương mới bằng một sự kiện trong đời ông. Tiếp đến là những trăn trở và bài học để ông và cộng sự trau dồi vì sự nghiệp giáo dục sáng tạo trên nền tảng công nghệ thông tin (Scratch và trung tâm trải nghiệm Computer Clubhouse). Tác giả tôn trọng và yêu quý trẻ em. Tình cảm ấy hiện lên trong những ví dụ giàu nhân văn và những mẩu hội thoại giữa ông và các bạn trẻ. Cũng có trang kể về cuộc gặp gỡ của ông với người nổi tiếng như Barack Obama hay Salman Khan. Người trong cuộc có những trải nghiệm khiến bạn đăm chiêu. Bởi vì những giá trị thông thường hình như bị đảo lộn dưới ngòi bút Resnick. “Tensions and Trade-Offs” (tạm dịch “Xung đột và sự đánh đổi”) luôn là phần hấp dẫn của mỗi chương. Khi triển khai bất kỳ chữ P nào trong bốn chữ trên, luôn có thử thách khó khăn, người ủng hộ cực đoan và người phản đối cũng cực đoan. Tùy từng hoàn cảnh sẽ có cách xử lý khác nhau. Nếu bạn muốn biết quan điểm của Resnick, hãy đọc sách của ông!

 

Đan xen giữa những câu chuyện thực tế là những phân tích khoa học chắc chắn, thuyết phục. Đôi khi bạn sẽ chợt “Aha” vì bắt gặp lại mớ kiến thức căn bản mình từng nghe khi mài đũng quần trên giảng đường đại học. Hoặc với những người chưa từng nghe đến, thì cuốn sách là một tập hợp phong phú và dễ hiểu của nhiều tư liệu cơ bản về học tập, giảng dạy và sáng tạo. Thỉnh thoảng cũng có nhiều câu nói lái, khi Resnick mượn lời của những nhân vật nổi tiếng, hay biến tấu lại những văn vần quen thuộc bằng tư duy sắc sảo khiến bạn thốt lên “Ừ, đúng vậy!”. 

 

An investment in interest will pay off with the best knowledge! (tạm dịch Đầu tư vào sở thích đam mê xứng đáng thu về được vốn tri thức tuyệt vời nhất!) là một câu biên soạn lại lời Benjamin Franklin An investment in knowledge pays the best interest (tạm dịch Đầu tư vào tri thức mang lại lợi nhuận cao nhất) khi Resnick luận bàn về vai trò của Passion (đam mê) trong giáo dục.

 

Lifelong Kindergarten giống như một nồi lẩu thập cẩm, nhiều câu chuyện, nhiều người tham gia, nhiều sự kiện, nhiều thông tin khoa học và nhiều chia sẻ dành cho nhiều đối tượng (người học, nhà giáo, những người ham thiết kế và dành cả đời cho sự nghiệp sáng tạo). Cuốn sách lại cũng như tâm sự của một người làm công nghệ, một nhà nghiên cứu khiêm tốn và một nhà giáo tận tâm. Câu từ trong sách vô cùng đơn giản. Hãy đọc và cảm nhận. 

 

Lifelong Kindergarten được bầu chọn là một trong 90 đầu sách viết về Sáng tạo hay nhất mọi thời đại.

Bài viết liên quan

error: Content is protected !!

Giáo dục là chìa khóa để thành công trong cuộc sống, và giáo viên là người tạo ra tác động lâu dài trong cuộc sống của học sinh.

Đăng ký nhận tư vấn